موتور خودرو در زمان فعالیت، گرمای بسیار زیادی تولید میکند؛ گرمایی که اگر به درستی کنترل نشود، میتواند در مدت کوتاهی به قطعات حیاتی خودرو آسیب جدی وارد کند. در این میان، سیستم خنککاری نقش نجاتدهندهای دارد و ضدیخ خودرو یکی از مهمترین اجزای این سیستم محسوب میشود. برخلاف تصور بسیاری از رانندگان، ضد یخ فقط برای جلوگیری از یخزدگی در فصل زمستان کاربرد ندارد، بلکه در تمام طول سال وظیفه حفظ دمای استاندارد موتور، جلوگیری از جوش آوردن، کاهش خوردگی و افزایش عمر قطعات را بر عهده دارد. در ادامه این مقاله از یدک دات کام، انواع ضد یخ خودرو را به طور کامل بررسی میکنیم تا با آگاهی بیشتر از بروز هزینهها و خرابیهای ناگهانی جلوگیری کنید.
ضدیخ مایعی است بر پایه الکل، معمولاً ساختهشده از اتیلن گلیکول و به رنگهای سبز، قرمز، آبی یا نارنجی، که نقش حیاتی در محافظت از موتور خودرو دارد. این ماده با کاهش نقطه انجماد آب، مانع یخزدگی سیستم خنککننده در زمستان میشود و از ترکیدن رادیاتور و بلوک سیلندر جلوگیری میکند. در تابستان نیز ضدیخ با افزایش نقطه جوش آب، مانع جوش آوردن موتور میشود و به کمک کاهش رسوبات، جریان مایع خنککننده را در منافذ رادیاتور بهبود میبخشد. علاوه بر این، ضدیخ با جلوگیری از خوردگی و اکسید شدن قطعات فلزی موتور، طول عمر قطعات را افزایش میدهد و به حفظ عملکرد بهینه خودرو کمک میکند.
برای عملکرد بهتر ضدیخ، توصیه میشود آن را هر سه نوبت یکبار، همزمان با سرویس دورهای خودرو بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید. (مشاهده لیست مراکز سرویس دورهای در تهران)
انواع ضدیخ خودرو
انواع ضدیخ خودرو
با پیشرفت تکنولوژی موتورهای خودرو، ضدیخها از نظر فرمولاسیون توسعه یافتهاند و در چندین دسته اصلی با رنگهای متفاوت عرضه میشوند. انتخاب نادرست ضدیخ میتواند باعث خوردگی قطعات، رسوبگرفتگی و کاهش عمر موتور شود. در ادامه با مهمترین انواع ضدیخ خودرو آشنا میشویم:
1. ضدیخ IAT
تکنولوژی ضد خوردگی: سیلیکات
رنگ رایج: سبز
کاربرد: خودروهای قدیمی
این نوع ضدیخ از قدیمیترین فرمولاسیونها محسوب میشود و با ایجاد یک لایه محافظ سریع روی سطوح فلزی، از خوردگی جلوگیری میکند. با این حال، طول عمر کوتاهتری نسبت به نسلهای جدید دارد و معمولاً باید هر ۲ سال یکبار تعویض شود. استفاده از ضدیخ IAT برای خودروهای جدید توصیه نمیشود.
2. ضدیخ OAT
تکنولوژی ضد خوردگی: اسیدهای ارگانیک
رنگ رایج: نارنجی یا قرمز روشن
کاربرد: جنرال موتورز، ساب، فولکس واگن
این نوع ضدیخ با تمرکز بر محافظت هدفمند از نقاط مستعد خوردگی، طول عمر بالاتری دارد (تا ۵ سال یا بیشتر). ضدیخهای OAT رسوب کمتری ایجاد میکنند و برای موتورهای مدرن بسیار مناسب هستند، اما نباید با ضدیخهای قدیمی IAT ترکیب شوند.
3. ضدیخ HOAT
تکنولوژی ضد خوردگی: اسید ارگانیک + سیلیکات
رنگ: زرد
کاربرد: فورد، کرایسلر، بسیاری از خودروسازان اروپایی
این ضدیخ با ترکیبی از OAT و سیلیکات ترکیبی از محافظت سریع سیلیکاتها و دوام بالای اسیدهای ارگانیک را ارائه میدهد و تعادل خوبی میان عملکرد و طول عمر برقرار میکند.
4. ضدیخ HOAT (ترکیبات OAT، فاقد فسفات)
تکنولوژی ضد خوردگی: اسید ارگانیک (فاقد نیتریت، آمین، فسفات و سیلیکات)
رنگ: فیروزهای
کاربرد: بیامو، ولوو، تسلا، مینی و سایر خودروسازان مدرن
این نوع ضدیخ برای موتورهای پیشرفته و سیستمهای خنککاری حساس طراحی شده و سازگاری بالایی با آلیاژهای سبک دارد. عدم استفاده از فسفات و سیلیکات، خطر رسوبگذاری را به حداقل میرساند.
5. ضدیخ P-HOAT (HOAT دارای فسفات)
تکنولوژی ضد خوردگی: اسید ارگانیک + فسفات
رنگ: صورتی یا آبی
کاربرد: هیوندای، کیا، بسیاری از خودروسازان آسیایی
فسفاتها در این نوع ضدیخ نقش مهمی در جلوگیری از خوردگی دارند و بهویژه برای موتورهای آلومینیومی رایج در خودروهای آسیایی مناسب هستند.
6. ضدیخ Si-OAT (HOAT دارای سیلیکات)
تکنولوژی ضد خوردگی: اسید ارگانیک + سیلیکات
رنگ: بنفش
کاربرد: مرسدس بنز، آئودی، پورشه، فولکس واگن، سایر خودروسازان آلمانی
این نوع ضدیخ یکی از پیشرفتهترین فرمولاسیونها را دارد و محافظت بسیار بالایی در برابر خوردگی، کاویتاسیون و رسوب ایجاد میکند. به همین دلیل در خودروهای لوکس و پرقدرت آلمانی استفاده میشود.
چرا باید از ضدیخ خودرو استفاده کنیم؟
مزایای ضدیخ خودرو
استفاده از ضدیخ در خودرو تنها به این معنا نیست که آب رادیاتور یخ نزند؛ این ماده شیمیایی کاربردهای متعددی دارد که عملکرد، دوام و ایمنی موتور خودرو را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد. دلایل اصلی استفاده از ضدیخ عبارتند از:
۱. جلوگیری از یخزدگی و محافظت در سرما
ضدیخ، همانطور که از نامش پیداست، مانع انجماد آب سیستم خنککننده خودرو میشود. بدون آن، در دماهای پایین، آب داخل رادیاتور و مسیرهای خنککاری یخ میزند و میتواند باعث ترکیدگی رادیاتور یا آسیب به قطعات موتور شود. بسیار اهمیت دارد که در فصلهای سرد، سرویس دوره ای خودرو در محل به موقع انجام شود تا از وجود ضد یخ به میزان کافی مطمئن باشید.
۲. خاصیت ضد جوش و افزایش دمای جوش آب
علاوه بر جلوگیری از یخزدگی، ضدیخ نقطه جوش آب را نیز افزایش میدهد. در شرایط استاندارد، آب در دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد به جوش میآید، اما با ترکیب ضدیخ و سیستم خنککننده فشار مثبت، دمای جوش میتواند تا حدود ۱۲۵ درجه سانتیگراد افزایش پیدا کند. این ویژگی در خودروهای مدرن با موتورهای توربو یا پیشرانههای پرقدرت اهمیت ویژهای دارد، زیرا حرارت بیشتری تولید میکنند و نیاز به سیستم خنککننده مؤثر دارند. بدون ضدیخ، جوشیدن آب میتواند باعث ایجاد خلا در نقاطی از موتور و داغ شدن بیش از حد قطعات شود که به مرور آسیب جدی به موتور وارد میکند.
۳. جلوگیری از زنگزدگی و خوردگی قطعات
قطعات داخلی موتور و سیستم خنککننده از فلزاتی مانند چدن، مس، آلومینیوم و آهن ساخته شدهاند که در تماس با آب دچار خوردگی و اکسیداسیون میشوند. ضدیخ حاوی موادی است که از زنگزدگی و اکسید شدن فلزات جلوگیری میکند و حتی اکسیدهای موجود را حل کرده و به مرور زمان سیستم خنککننده را تمیز نگه میدارد. این کار طول عمر قطعات موتور و رادیاتور را افزایش میدهد.
۴. روانکاری قطعات لاستیکی و مکانیکی
ضدیخ همچنین شامل ترکیباتی است که قطعات لاستیکی و متحرک سیستم خنککننده، مانند واشرها، کاسهنمدها و اتصالات واترپمپ را روان و مرطوب نگه میدارد. این خاصیت از ترکخوردگی، سفت شدن یا آسیب به این قطعات جلوگیری میکند و در سلامت کلی موتور تأثیر مستقیم دارد.
۵. کاهش احتمال نشتی و گرفتگی سیستم خنککننده
با حل کردن رسوبات و اکسیدهای موجود، ضدیخ میتواند در خودروهای قدیمی یا موتورهایی که مدتی تنها با آب کار کردهاند، موجب گرفتگی مسیرهای رادیاتور شود. اما بهمرور و با شستشوی مناسب، این مواد رسوبی از بین رفته و نشتیها و گرفتگیها کاهش مییابد.
۶. اهمیت ترکیب مناسب ضدیخ با آب
استفاده صحیح از ضدیخ به درصد ترکیب مناسب با آب بستگی دارد؛ ترکیب نادرست میتواند باعث افزایش نقطه انجماد یا کاهش نقطه جوش آب شود. طبق دستور سازنده و شرایط آب و هوایی، معمولاً نسبت ۵۰/۵۰ ضدیخ و آب توصیه میشود تا سیستم خنککننده در بهترین شرایط کار کند.
چه زمانی باید ضدیخ را تعویض کنیم؟
مایع ضدیخ نقش مهمی در محافظت از پیشرانه در برابر گرما و یخزدگی دارد و سلامت موتور شما به کیفیت و عملکرد آن وابسته است. اما سوال این است چه زمانی باید ضدیخ را تعویض کنیم تا هم از آسیب موتور جلوگیری شود و هم طول عمر ضدیخ جدید افزایش یابد؟ در ادامه زمانبندی تعویض ضدیخ را بررسی میکنیم.
ضدیخ یکی از مواردی است که باید در سرویس دورهای خودرو بررسی شود. برای آشنایی بیشتر با چک لیست سرویس دورهای خودرو، این مقاله را مطالعه کنید: سرویس دورهای خودرو شامل چیست؟
۱. خودروهای صفر کیلومتر
خودروهای نو از کارخانه با مایع ضدیخ پر میشوند و سیستم گردش آب رادیاتور آنها کاملاً تمیز و بدون ایراد است. در این حالت تا زمانی که نشتی یا مشکل خاصی در سیستم رخ ندهد، نیازی به تعویض ضدیخ تا حدود ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا تقریباً دو سال اول وجود ندارد. پس از این مرحله، توصیه میشود ضدیخ حدود هر ۵۰ هزار کیلومتر یا هر دو سال یکبار تعویض شود تا خاصیت ضدیخ و محافظت از موتور حفظ شود.
۲. خودروهای دست دوم و قدیمیتر
در خودروهای قدیمیتر، کیفیت ضدیخ سریعتر کاهش پیدا میکند. دلیل آن ورود ناخالصیها، رسوبات و زنگزدگی به سیستم خنککننده است. این آلودگیها میتوانند عملکرد ضدیخ را کاهش دهند و خاصیت اصلی آن (نقطه جوش بالا و نقطه انجماد پایین) را از بین ببرند. علائم تعویض ضدیخ در این خودروها عبارتاند از:
تغییر رنگ ضدیخ از سبز یا قرمز روشن به قهوهای زنگزده
وجود رسوبات و ناخالصی در مایع
کاهش کارایی سیستم خنککننده
نتیجهگیری
ضدیخ خودرو نقش حیاتی در حفاظت از موتور دارد و تنها محدود به جلوگیری از یخزدگی نیست. این مایع با افزایش نقطه جوش و کاهش رسوبات، محافظت در برابر خوردگی و اکسید شدن قطعات و بهبود عملکرد سیستم خنککننده، طول عمر موتور را افزایش میدهد. انتخاب ضدیخ مناسب و تعویض بهموقع آن طبق توصیه سازنده، تضمینکننده سلامت موتور و جلوگیری از هزینههای سنگین تعمیرات است. بنابراین، مراقبت از سیستم خنککننده با استفاده از ضدیخ استاندارد، یکی از سادهترین و مؤثرترین اقدامات برای حفظ خودرو بهصورت پایدار است.
سوالات متداول
۱. ضدیخ خودرو چه زمانی باید تعویض شود؟ برای خودروهای صفر کیلومتر معمولاً هر ۵۰ هزار کیلومتر یا دو سال یکبار و برای خودروهای دست دوم و قدیمیتر، بسته به تغییر رنگ، وجود رسوبات و کاهش عملکرد سیستم خنککننده، باید تعویض شود.
۲. اهمیت انتخاب ضدیخ مناسب برای خودرو چیست؟ ضدیخها بر اساس تکنولوژی ضدخوردگی و ترکیبات شیمیاییشان (IAT، OAT، HOAT و غیره) دستهبندی میشوند و هر نوع برای خودروهای خاصی مناسب است. انتخاب نادرست ضدیخ میتواند باعث خوردگی، رسوب و کاهش عمر موتور شود.
۳. آیا ضدیخ فقط برای زمستان کاربرد دارد؟ خیر، ضدیخ در تمام طول سال ضروری است. علاوه بر جلوگیری از یخزدگی در زمستان، در تابستان از جوش آوردن موتور جلوگیری میکند، قطعات فلزی را محافظت کرده و سیستم خنککننده را بهینه نگه میدارد.
