موتور خودرو برای اینکه بتواند به درستی کار کند، به هماهنگی دقیق بین قطعات مختلف خود نیاز دارد. یکی از قطعاتی که این هماهنگی را برقرار میکند، تسمه تایم است. اگر این قطعه دچار مشکل شود یا در زمان مناسب تعویض نشود، ممکن است خسارتهای جدی و پرهزینهای به موتور وارد شود. به همین دلیل شناخت زمان مناسب برای تعویض تسمه تایم و آشنایی با علائم خرابی آن، یکی از نکات مهم در نگهداری صحیح خودرو به شمار میرود. در ادامه بررسی میکنیم تسمه تایم معمولا چه زمانی باید تعویض شود و چه نشانههایی میتوانند هشدار خرابی یا فرسودگی این قطعه مهم در خودرو باشند.
زمان تعویض تسمه تایم در بیشتر خودروها بین ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر یا ۳ تا ۵ سال است، اما این عدد در برخی خودروهای خارجی به ۱۲۰ هزار کیلومتر نیز میرسد. نوع خودرو، کیفیت قطعه، شرایط رانندگی و آبوهوا از مهمترین عوامل تعیینکننده عمر تسمه تایم هستند.
برای جلوگیری از آسیبهای ناشی از پارگی تسمه تایم، بهتر است تعویض این قطعه را به تعویق نیندازید. با استفاده از خدمات تعویض تسمه تایم در محل یدکداتکام، میتوانید بدون مراجعه به تعمیرگاه و در زمان و مکان دلخواه، سرویس موردنیاز خود را برای انواع خودروهای ایرانی و خارجی دریافت کنید.
تسمه تایم چیست؟
تسمه تایم یکی از قطعات بسیار مهم در موتور خودرو است که نقش اصلی آن هماهنگ کردن حرکت اجزای داخلی موتور است. این تسمه روی پولیهای میللنگ و میلسوپاپ قرار میگیرد و باعث میشود این دو قطعه با زمانبندی دقیق و هماهنگ با یکدیگر بچرخند. به زبان ساده، تسمه تایم کمک میکند سوپاپها در زمان درست باز و بسته شوند تا موتور بتواند به درستی کار کند. در عملکرد موتور، با هر دو دور چرخش میللنگ، میلسوپاپ یک دور میچرخد و این هماهنگی دقیق توسط تسمه تایم ایجاد میشود.
اگر این هماهنگی به هم بخورد، موتور نمیتواند به درستی کار کند و حتی ممکن است روشن نشود. در برخی خودروها به جای تسمه تایم از زنجیر تایم استفاده میشود. زنجیر تایم معمولا دوام بیشتری دارد و گاهی طول عمر آن برابر با عمر موتور در نظر گرفته میشود. در مقابل، تسمه تایم از جنس لاستیک است و به همین دلیل بعد از مدت مشخصی باید تعویض شود. بهرهگیری از خدمات سرویس دوره ای سیار این امکان را فراهم میکند که بدون مراجعه به تعمیرگاه، سلامت تسمه تایم و سایر بخشهای مهم خودرو در محل بررسی و در صورت نیاز اقدامات لازم انجام شود.
عمر مفید تسمه تایم چقدر است؟
عمر مفید تسمه تایم
عمر مفید تسمه تایم به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمیتوان برای همه خودروها یک عدد کاملاً ثابت در نظر گرفت. جنس تسمه، کیفیت قطعات استفادهشده، شرایط رانندگی و نحوه نگهداری از خودرو همگی در مدت زمان کارکرد این قطعه تأثیر دارند. با این حال، معمولاً تسمه تایم علاوه بر محدودیت کیلومتری، از نظر زمانی هم عمر مشخصی دارد و باید در بازه مناسبی تعویض شود. به طور متوسط، عمر مفید تسمه تایم بین ۳ تا ۵ سال در نظر گرفته میشود؛ حتی اگر خودرو در این مدت مسافت زیادی طی نکرده باشد.
دلیل این موضوع جنس لاستیکی تسمه است. این ماده به مرور زمان و در اثر گرما، فشار و تماس با محیط موتور دچار فرسودگی میشود و ممکن است کش بیاید یا روی آن ترکهای ریز ایجاد شود. به همین دلیل بسیاری از مکانیکها توصیه میکنند هنگام بررسی زمان تعویض تسمه تایم، فقط به کیلومتر کارکرد توجه نکنید. تاریخ تولید یا زمان نصب تسمه نیز اهمیت زیادی دارد. اگر بیش از ۵ سال از نصب تسمه تایم گذشته باشد، بهتر است آن را تعویض کنید؛ حتی اگر خودرو کارکرد کمی داشته باشد. این کار باعث میشود از خطر پارگی ناگهانی تسمه و آسیبهای جدی به موتور جلوگیری شود.
از کجا بفهمیم تسمه تایم باید تعویض شود؟
تسمه تایم معمولاً قبل از اینکه به طور کامل پاره شود، نشانههایی از فرسودگی یا خرابی خود نشان میدهد. توجه به این علائم میتواند از آسیبهای جدی و پرهزینه به موتور جلوگیری کند. اگر راننده این نشانهها را به موقع تشخیص دهد، میتواند قبل از بروز مشکل جدی، برای تعویض تسمه تایم اقدام کند. در ادامه مهمترین علائمی که نشان میدهند زمان تعویض تسمه تایم فرا رسیده است را بررسی میکنیم.
شنیدن صدای غیرعادی از موتور
یکی از نشانههای رایج خرابی تسمه تایم، شنیدن صداهای غیرمعمول از موتور است. اگر هنگام استارت زدن یا در زمان حرکت خودرو صدایی شبیه تقتق، سایش یا حتی سوت کشیدن به گوش برسد، ممکن است تسمه شل شده باشد یا دندانههای آن آسیب دیده باشند. ادامه رانندگی در چنین شرایطی میتواند خطر پارگی تسمه را افزایش دهد.
روشن نشدن خودرو
در برخی موارد خرابی یا پارگی تسمه تایم باعث میشود موتور هنگام استارت زدن نتواند بهدرستی کار کند. اگر استارت میزنید اما موتور روشن نمیشود یا چرخش آن غیرعادی به نظر میرسد، احتمال دارد مشکل از تسمه تایم باشد. در این شرایط بهتر است خودرو سریعتر توسط یک مکانیک بررسی شود.
روشن شدن چراغ چک موتور
چراغ چک موتور میتواند به دلایل مختلفی روشن شود، اما یکی از دلایل احتمالی آن اختلال در عملکرد تسمه تایم است. اگر این چراغ همراه با کاهش قدرت موتور یا عملکرد نامنظم خودرو ظاهر شود، بهتر است وضعیت تسمه تایم و اجزای مرتبط با آن بررسی شود.
عملکرد نامنظم موتور
لرزش غیرعادی موتور، ریپ زدن یا کاهش قدرت هنگام شتابگیری میتواند نشانه کشیدگی تسمه تایم یا جابهجا شدن دندانههای آن باشد. این مشکل باعث میشود هماهنگی بین اجزای موتور بهدرستی انجام نشود و عملکرد موتور تحت تأثیر قرار بگیرد.
مشاهده علائم فرسودگی روی تسمه
گاهی با یک بررسی ظاهری ساده میتوان متوجه وضعیت تسمه تایم شد. اگر روی سطح تسمه ترک، ساییدگی یا پریدگی در لبهها مشاهده شود، این نشانهها معمولاً بیانگر نزدیک شدن زمان تعویض آن هستند. در چنین شرایطی بهتر است تعویض تسمه را به تعویق نیندازید.
زمان تعویض تسمه تایم در خودروهای مختلف
تسمه تایم یکی از قطعات مصرفی موتور است که به مرور زمان و در اثر کارکرد مداوم دچار فرسایش میشود. اصطکاک مداوم این قطعه با سایر اجزای موتور و همچنین شرایط رانندگی باعث میشود پس از مدتی نیاز به تعویض داشته باشد. به همین دلیل بررسی وضعیت آن در زمان سرویس دورهای خودرو اهمیت زیادی دارد. در اغلب خودروهای داخلی، توصیه میشود تسمه تایم بین ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر تعویض شود. اگر به دنبال مراکز معتبر برای بررسی و تعویض بهموقع این قطعه هستید، میتوانید از لیست مراکز سرویس دورهای در تهران استفاده کنید.
خودرو
رانندگی در شرایط سخت
رانندگی در شرایط عادی
پراید
۵۰ هزار کیلومتر
۶۰ هزار کیلومتر
کوییک
۴۰ هزار کیلومتر
۶۰ هزار کیلومتر
تیبا
۴۰ هزار کیلومتر
۶۰ هزار کیلومتر
پژو ۲۰۶
۶۰ هزار کیلومتر
۸۰ هزار کیلومتر
پژو ۲۰۷
۶۰ هزار کیلومتر
۸۰ هزار کیلومتر
مگان
۵۰ هزار کیلومتر
۶۰ هزار کیلومتر
در نهایت باید توجه داشت که دقیقترین زمان تعویض تسمه تایم در دفترچه راهنمای هر خودرو ذکر میشود. حتی اگر تسمه بعد از رسیدن به این کیلومترها هنوز سالم به نظر برسد، بهتر است تعویض آن را به تعویق نیندازید؛ زیرا پارگی تسمه تایم معمولاً بدون هشدار قبلی اتفاق میافتد و میتواند خسارت جدی به موتور وارد کند.
دلایل پاره شدن زودهنگام تسمه تایم
گاهی اوقات تسمه تایم زودتر از زمان استاندارد دچار پارگی میشود. این اتفاق میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که شناخت آنها به جلوگیری از خسارتهای سنگین موتور کمک میکند.
کیفیت پایین تسمه یا کیت تسمه تایم
یکی از رایجترین دلایل پارگی زودهنگام تسمه تایم، استفاده از قطعات بیکیفیت یا تقلبی است. تسمههایی که از مواد اولیه نامرغوب ساخته شدهاند، مقاومت کافی در برابر حرارت و فشار موتور ندارند و خیلی زود دچار ترکخوردگی یا پارگی میشوند. به همین دلیل استفاده از برندهای معتبر و قطعات اصلی اهمیت زیادی دارد.
نصب غیراصولی تسمه تایم
حتی اگر تسمه تایم باکیفیت باشد، نصب اشتباه میتواند عمر آن را به شدت کاهش دهد. در صورتی که تنظیم تایمینگ موتور بهدرستی انجام نشود یا کشش تسمه بیش از حد سفت یا شل باشد، فشار زیادی به آن وارد میشود. این موضوع باعث میشود تسمه در مدت کوتاهی فرسوده شده و احتمال پارگی آن افزایش پیدا کند.
خرابی قطعات جانبی تسمه تایم
تسمه تایم به تنهایی کار نمیکند و قطعاتی مانند هرزگردها، بلبرینگها و واترپمپ در عملکرد درست آن نقش دارند. اگر یکی از این قطعات دچار خرابی یا گیرکردگی شود، فشار زیادی به تسمه وارد میشود. در چنین شرایطی حتی یک تسمه سالم هم ممکن است خیلی زود پاره شود.
نفوذ روغن یا مایعات خنککننده
تسمه تایم از جنس لاستیک مقاوم ساخته شده، اما تماس با روغن موتور یا مایع خنککننده میتواند ساختار آن را تضعیف کند. وقتی این مایعات روی تسمه نشت کنند، خاصیت انعطافپذیری آن کاهش پیدا میکند و به مرور زمان ترک میخورد یا پاره میشود.
شرایط رانندگی سخت
نوع رانندگی نیز در عمر تسمه تایم تأثیر دارد. رانندگی طولانی در ترافیک سنگین، حرکت با دور موتور بالا یا استفاده مداوم از خودرو در شرایط پرفشار، باعث میشود تسمه بیشتر تحت تنش قرار بگیرد. این فشار مداوم میتواند عمر مفید تسمه را کاهش دهد و احتمال پارگی زودهنگام آن را افزایش دهد.
پاره شدن تسمه تایم خودرو چه خطراتی دارد؟
پاره شدن تسمه تایم خودرو
پاره شدن تسمه تایم معمولاً به صورت ناگهانی رخ میدهد و میتواند خسارتهای جدی و پرهزینهای برای موتور به همراه داشته باشد. به همین دلیل آشنایی با پیامدهای این اتفاق اهمیت زیادی دارد تا راننده بداند چرا تعویض بهموقع این قطعه تا این حد ضروری است.
آسیب دیدن سوپاپها
اولین و شایعترین آسیبی که در اثر پارگی تسمه تایم ایجاد میشود، خرابی سوپاپها است. در حالت عادی تسمه تایم باعث هماهنگی دقیق بین حرکت میللنگ و میلسوپاپ میشود تا پیستونها و سوپاپها با هم برخورد نکنند. اما با پاره شدن تسمه، این هماهنگی از بین میرود و برخورد بین پیستون و سوپاپها اتفاق میافتد. نتیجه این برخورد معمولاً کج شدن یا شکستن سوپاپها و اختلال در عملکرد موتور است.
آسیب دیدن پیستون و سیلندر
در شرایطی که موتور با دور بالا در حال کار باشد و تسمه تایم پاره شود، شدت برخورد قطعات داخلی موتور بیشتر خواهد بود. در چنین حالتی علاوه بر سوپاپها، ممکن است پیستونها و حتی دیواره سیلندر نیز آسیب ببینند. این نوع خرابیها معمولاً هزینه تعمیر بسیار بالایی دارند و گاهی نیاز به بازسازی کامل موتور ایجاد میکنند.
میزان خسارت متفاوت در خودروهای مختلف
میزان آسیبی که در اثر پارگی تسمه تایم به موتور وارد میشود در همه خودروها یکسان نیست. برای مثال در بسیاری از مدلهای پژو، پارگی تسمه تایم معمولاً باعث برخورد سوپاپ و پیستون و خرابی موتور میشود. در مقابل، در برخی مدلهای قدیمی پراید با پاره شدن تسمه تایم فقط موتور خاموش میشود و خسارت جدی ایجاد نمیشود. البته در پرایدهای یورو ۴ شرایط مشابه خودروهای پژو است و ممکن است سوپاپها آسیب ببینند.
نتیجهگیری
تسمه تایم یکی از مهمترین قطعات موتور خودرو است که وظیفه هماهنگ کردن حرکت اجزای داخلی موتور را بر عهده دارد و سلامت آن نقش مستقیمی در عملکرد صحیح خودرو دارد. بیتوجهی به زمان تعویض این قطعه میتواند باعث پارگی ناگهانی آن و در نتیجه وارد شدن خسارتهای جدی و پرهزینه به موتور شود. به همین دلیل توصیه میشود رانندگان علاوه بر توجه به کیلومتر کارکرد خودرو، به عمر زمانی تسمه تایم و علائم هشداردهندهای مانند صدای غیرعادی موتور، کاهش قدرت یا روشن شدن چراغ چک نیز دقت کنند. تعویض بهموقع تسمه تایم و استفاده از قطعات باکیفیت میتواند از بسیاری از خرابیهای جدی جلوگیری کرده و به افزایش طول عمر موتور خودرو کمک کند. همچنین برای آشنایی با سایر موارد مهم نگهداری خودرو و زمان بررسی قطعات مصرفی، مطالعه چک لیست کامل سرویس دورهای خودرو میتواند راهنمای مفیدی برای برنامهریزی سرویسهای منظم باشد.
سوالات متداول
۱. هر چند کیلومتر باید تسمه تایم را تعویض کرد؟
در بیشتر خودروهای داخلی توصیه میشود تسمه تایم بین ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر تعویض شود. البته این عدد بسته به مدل خودرو، شرایط رانندگی و توصیه شرکت سازنده ممکن است متفاوت باشد.
۲. آیا بدون رسیدن به کیلومتر مشخص هم باید تسمه تایم تعویض شود؟
بله. حتی اگر خودرو کارکرد کمی داشته باشد، بهتر است تسمه تایم هر ۳ تا ۵ سال تعویض شود؛ زیرا جنس لاستیکی آن به مرور زمان در اثر حرارت و شرایط محیطی فرسوده میشود.
۳. مهمترین علائم خرابی تسمه تایم چیست؟
شنیدن صداهای غیرعادی از موتور، روشن نشدن خودرو، روشن شدن چراغ چک موتور، لرزش یا کاهش قدرت موتور و مشاهده ترک یا ساییدگی روی تسمه از مهمترین نشانههای خرابی یا نزدیک شدن زمان تعویض تسمه تایم هستند.
